4,5 χρόνια μετά από την μεγάλη καταστροφική πυρκαγιά στη Βόρεια Εύβοια, εκδόθηκε η απόφαση της Εισαγγελίας Χαλκίδας που βάζει την υπόθεση στο αρχείο. Η πρωτοφανής καταστροφή του Αυγούστου 2021 δεν είχε άλλη αιτία παρά μόνο τις περιβαλλοντικές συνθήκες (καύσωνας και ύπαρξη πεσμένων κλαδιών από χειμωνιάτικη κακοκαιρία) σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, Έτσι, οι 8 μηνυτήριες αναφορές (ομαδικές και ατομικές) πολιτών καθώς και η αυτεπάγγελτη προανακριτική εξέταση που είχε διαταχτεί οδηγήθηκαν στο αρχείο ως αβάσιμες, μην καταλογίζοντας καμία ευθύνη, ούτε για την πρόληψη ούτε για την κατάσβεση, σε κανέναν αρμόδιο ανάμεσα στους επικεφαλής της Πυροσβεστικής, της Πολιτικής Προστασίας, των δασαρχείων, της Περιφέρειας ή των Δήμων.
Καμία ευθύνη δεν φέρουν οι κρατικοί φορείς, παράγοντες και λειτουργοί για την καταστροφική πυρκαγιά που έπληξε τη Βόρεια Εύβοια τον Αύγουστο το 2021, σύμφωνα με την απόφαση της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Χαλκίδας, που οδήγησε στο αρχείο τις μηνυτήριες αναφορές που υπέβαλαν κάτοικοι, ατομικά και συλλογικά, κατά των αρμόδιων Αρχών.
Σύμφωνα με την απόφαση της εισαγγελέως Χριστίνας Γαβρίλη, η πυρκαγιά που εκδηλώθηκε «αποτέλεσε ακραίο φαινόμενο το οποίο έλαβε λόγω συνθηκών ανεξέλεγκτες και μη προβλέψιμες διαστάσεις, με συνέπεια να μην μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά παρά την κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού και τα μέτρα που είχαν ληφθεί μέσα στο πλαίσιο του εφικτού».
Σύμφωνα με την εισαγγελική απόφαση, «υπεύθυνοι» για το μέγεθος που έλαβε η πυρκαγιά είναι οι καιρικές και περιβαλλοντικές συνθήκες καθώς και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που σημειώθηκαν στην περιοχή. Αναλυτικά, αναφέρθηκε πως η κακοκαιρία «Μήδεια» είχε ως αποτέλεσμα την πτώση δέντρων και το σπάσιμο κλαδιών, τα οποία στη διάρκεια των καυσώνων που ακολούθησαν ξεράθηκαν, δημιουργώντας «ένα εκρηκτικό περιβάλλον για ακραίες δασικές πυρκαγιές».
Αναφορικά με την ανταπόκριση της Πυροσβεστικής, η Εισαγγελία αποφάνθηκε πως υπήρχε πολυδιάσπαση δυνάμεων εξαιτίας του μεγάλου αριθμού συμβάντων πυρκαγιάς μεταξύ 3 και 8 Αυγούστου ενώ επισήμανε πως η επέκταση της φωτιάς στη Βόρεια Εύβοια κατέστησε αδύνατη την τοποθέτηση πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της.
Στον τομέα της πρόληψης, η εισαγγελέας υπογράμμισε πως και τα δύο αρμόδια δασαρχεία είχαν απορροφήσει στο σύνολό τους τις πιστώσεις αντιπυρικής προστασίας για έργα συντήρησης και βελτίωσης δασικών οδών, καθαρισμούς αντιπυρικών ζωνών και εργασίες συντήρησης. Εντόπισε ωστόσο δύο κενά. Το πρώτο αφορά τα μη δημόσια δάση, στα οποία τα έργα αντιπυρικής προστασίας είναι ελάχιστα. Τα έργα στα συγκεκριμένα δάση είναι ευθύνη του δασοκτήμονα, και δεν υπάρχει πλέον χρηματοδότηση του προγράμματος της μη δημόσιας δασοπονίας. Το δεύτερο κενό αφορά τη μη υλοποίηση της μελέτης αντιπυρικής προστασίας κατά μήκος των κεντρικών δασικών δρόμων του δάσους των Παπάδων, η οποία εγκρίθηκε μέσα στο καλοκαίρι, συγκεκριμένα τον Ιούλιο του 2021, και δεν πρόλαβε να εφαρμοστεί.
Η Νέλλη Ψαρρού και ο Ιωάννης Λάζαρου εκπροσωπώντας την Πρωτοβουλία για τη Δικαιοσύνη στη Βόρεια Εύβοια κάνουν λόγο για ντροπιαστική απόφαση, ενώ ενημέρωσαν για τις θέσεις τους σχετικά με την απόφαση – Αναλυτικά τα όσα αναφέρουν:
– Η φράση “ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα” παραγνωρίζει επιδεικτικά την παρουσία εθελοντών και ντόπιων που περιόρισαν θηριώδεις φλόγες έξω από τα χωριά τους και έσωσαν πολλά σπίτια, χωρίς να διαθέτουν κανέναν εξοπλισμό, ούτε καν νερό. Αν αυτοί με κλάρες στα χέρια δάμασαν, σε σημεία, τη φωτιά, είναι προφανές πως το έργο της πυρόσβεσης στη Βόρεια Εύβοια δεν ήταν καθόλου αδύνατο.
– Σχετικά με τον φυσικό αυτουργό ή αυτουργούς, που παραμένουν άγνωστοι, δεν αιτιολογείται πουθενά ο ισχυρισμός περί παράνομης υλοτόμησης, 40 μέτρα από τον κεντρικό δρόμο Λίμνης και σε ορατό σημείο από το πλησιέστερο πυροφυλάκιο. Πρόκειται για πιθανολόγηση; Υπάρχουν στοιχεία, που όμως δεν έχουν οδηγήσει σε ύποπτο;
– Αγνοούνται οι δεκάδες μαρτυρίες πολιτών που ήταν αυτόπτες μάρτυρες και αναφέρονται μόνο οι εκθέσεις της πυροσβεστικής, χωρίς καμία περαιτέρω επεξεργασία. Άραγε, δεδομένου ότι η ίδια η πυροσβεστική ήταν κατηγορούμενη, πως γίνεται οι καταθέσεις της να αποτελούν μοναδική αναφορά στην απόφαση; Με ποιο σκεπτικό αγνοήθηκαν όλοι οι αυτόπτες μάρτυρες;
– Υπάρχει μια αντιστροφή της πραγματικότητας όταν η απόφαση αναφέρει πως, “η ραγδαία και προς όλες τις κατευθύνσεις επέκταση της πυρκαγιάς καθιστούσε αδύνατη την τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”. Η πραγματικότητα είναι πως η πυρκαγιά κινούνταν ανεξέλεγκτα προς όλες τις κατευθύνσεις ακριβώς επειδή δεν τοποθετούνταν πυροσβεστικά κλιμάκια σε κομβικά σημεία για να την σταματήσουν. Έτσι, το αποτέλεσμα της απραξίας της πυροσβεστικής αναφέρεται από την Εισαγγελέα ως αιτία.
– Κι αν ήταν “αδύνατη η τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”, όπως λέει η απόφαση, πώς εξηγείται η ολοσχερής καταστροφή σπιτιού και συνεργείου στη Λίμνη πάνω στον κεντρικό δρόμο στην είσοδο του χωριού, ενώ τα πυροσβεστικά ήταν 150 μέτρα μακριά χωρίς να ανταποκρίνονται στις εκκλήσεις των πολιτών;
– Αναφέρονται ως πρόσθετοι περιβαλλοντικοί παράγοντες συνεχώς οι ίδιοι, και με την ίδια διατύπωση. Πώς γίνεται να αναφέρονται τέσσερις παράγοντες εξέλιξης της πυρκαγιάς, και οι τρεις να είναι οι ίδιοι; Πώς γίνεται να αγνοείται η ευνοϊκή συγκυρία της άπνοιας;
– Η αναφορά περί πτητικών πυροσβεστικών μέσων είναι αόριστη και αγνοεί τις μαρτυρίες χιλιάδων ντόπιων αλλά και εκπροσώπων αρχών που κατήγγειλαν την ανυπαρξία τους.
– Το αίτημα προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας έγινε την τέταρτη μέρα της πυρκαγιάς, όταν αυτή πλέον είχε περάσει από τον Ευβοϊκό στο Αιγαίο. Είναι γνωστό πως από τημέρα του αιτήματος ως την πραγματική συνδρομή μεσολαβούν τουλάχιστον τρεις μέρες, όσες χρειάζονται για να φτάσουν οι δυνάμεις οδικώς ακόμη κι αν ξεκινήσουν αμέσως. Πράγματι, οι ξένες ενισχύσεις έφτασαν την 7η μέρα της πυρκαγιάς στην Βόρεια Εύβοια.
– Η αναφορά της Εισαγγελίας ότι “oι μεγάλες καταστροφές από τη Μήδεια εντοπίζονται κυρίως εντός μη δημόσιων δασών” δημιουργεί απορία. Δηλαδή η Μήδεια έκανε διακρίσεις μεταξύ δημοσίων και ιδιωτικών δασών; Τα δημόσια δάση στην περιοχή της Λίμνης είχαν άραγε λιγότερες ζημιές;
– Για την μη χρηματοδότηση του καθαρισμού τους δεν υφίστανται άραγε ευθύνες στην κεντρική διοίκηση;
Η πρόγνωση που δίνει άλλοθι
Το πιο ενδιαφέρον σημείο της απόφασης αφορά την πρόληψη. Από τη μία καταλογίζει ευθύνη στους ιδιοκτήτες των ιδιόκτητων δασών για την μη απόληψη της καύσιμης ύλης μετά την χειμωνιάτικη κακοκαιρία Μήδεια (13-17 Φεβρουαρίου 2021), από την άλλη για το ίδιο θέμα σε δημόσιο δάσος, αναφέρει πως είχαν εγκριθεί τα κονδύλια τον Ιούλιο του 2021 και απλώς δεν υλοποιήθηκαν οι εργασίες λόγω της πυρκαγιάς χωρίς να καταλογίζει ευθύνες για την απαράδεκτη αυτή καθυστέρηση και απουσία πρόληψης. Καταρχάς, η έγκριση μελέτης του Δασαρχείου στα τέλη Ιουλίου αποτελεί σοβαρή παράλειψη από μόνη της, δεδομένου πως είχε ήδη ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος. Άλλωστε, η έγκριση μελέτης, λόγω περαιτέρω γραφειοκρατικών διαδικασιών, δεν σημαίνει την αυτόματη έναρξη των απολήψεων καύσιμης ύλης. Τέλος, μιας και η Εισαγγελέας αναγνωρίζει την καύσιμη μάζα ως προϋπόθεση εκδήλωσης της πυρκαγιάς, οι ενέργειες του Δασαρχείου και της Πολιτικής Προστασίας για την πρόληψη της πυρκαγιάς θα σήμαιναν την απόλυτη προτεραιότητα στον καθαρισμό των δασών. Εδώ αντιθέτως αναφέρονται οι καθυστερήσεις και η ανυπαρξία καθαρισμού ως εάν όλα να έγιναν καλώς και να μην συνιστούν αυτές οι ενέργειες ευθύνη και αρμοδιότητα των αντίστοιχων υπηρεσιών.
Να σημειωθεί εδώ ότι είχαν κατατεθεί έγγραφα και μαρτυρίες στην Εισαγγελία σωματείων δασεργατών που ζητούσαν να γίνουν αυτές οι εργασίες διότι κινδύνευε η περιοχή από την πυρκαγιά, και κανείς δεν τους απαντούσε, παρά την υποχρέωση της διοίκησης να απαντά στους πολίτες. Τέλος, για τις ευθύνες που δίνονται στους ιδιοκτήτες των ιδιοκατεχόμενων δασών, ο τότε πρόεδρος του σωματείου Ρητινοκαλλιεργητών κ. Βαγγέλης Γεωργατζής έχει αναφέρει ρητώς πως ζήτησαν χρήματα από το Δασαρχείο για να καθαρίσουν στα ιδιοκατεχόμενα δάση, και έλαβαν άρνηση λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Άρνηση έλαβαν και όταν ζήτησαν την άδεια να καθαρίσουν το δάσος με δικά τους έξοδα, πουλώντας την ξυλεία για να βγάλουν τα έξοδά τους, για λόγους γραφειοκρατικούς. Τέλος, κανένας καθαρισμός δεν είχε γίνει στο δημόσιο δάσος για πολλά χρόνια, μας ανέφερε ο ίδιος.
Τέλος, στην απόφαση αναφέρεται ότι “οι χάρτες πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς για την ημέρα έναρξης και τις αμέσως επόμενες μέρες προέβλεπαν πολύ υψηλό ή/και ακραίο κίνδυνο έναρξης και εξάπλωσης φωτιάς”. Αλλά και για τις τεράστιες ζημιές που οδήγησαν στη συσσώρευση μεγάλων ποσοτήτων καύσιμης ύλης από την κακοκαιρία Μήδεια, η απόφαση αναφέρει πως έγινε μία έντονη εισβολή ψυχρών αέριων μαζών, κάτι που “οδήγησε την μονάδα ΜΕΤΕΟ του ΕΑΑ να ονοματίσει την κακοκαιρία ΜΗΔΕΙΑ”. Αυτοί οι παράγοντες, μαζί με όλους τους άλλους, σημαίνουν άραγε ότι το κράτος δεν έφερε ευθύνη; Ή, αντιθέτως, πως αφού είχαν προειδοποιηθεί, όφειλαν εγκαίρως να έχουν κινητοποιηθεί;
Δηλαδή, σε κάθε κακοκαιρία που έχει ανακοινωθεί και… ονοματοδοθεί, ότι και να πάθει ο πολίτης θα φταίει ο ίδιος, που δεν άκουσε τις προειδοποιήσεις, και όχι οι αρχές που όφειλαν να λάβουν μέτρα αφού το γνώριζαν; Παρακάμπτεται το κριτήριο ευθύνης ή/και ενοχής, που προκύπτει από το να έχεις γνώση των επιπτώσεων των πράξεών σου για τους κρατικούς λειτουργούς;
– Γιατί περιορίζει η απόφαση την αναφορά σε οποιαδήποτε ευθύνη μόνο στα δασαρχεία ενώ, βάσει νόμου, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες έχουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες στην πρόληψη και τον συντονισμό;
Εμπόδια σε τυχών ένσταση
Οι ενάγοντες μιας από τις μηνύσεις έχουν ζητήσει επανειλημμένως να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, όπως δικαιούνται. Αρχικώς, τους παρέπεμπαν στα Ειρηνοδικεία όπου είχε σταλεί η δικογραφία για ανακρίσεις, αλλά εκεί τους παρέπεμπαν αλλού, μέχρι που τους είπαν ότι δεν μπορούν να την λάβουν μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκριση. Αφού ολοκληρώθηκε η ανάκριση, κατέθεσαν ξανά αίτηση για να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, προκειμένου να την δει η δικηγόρος τους. Τους το αρνήθηκαν προφορικώς, λέγοντας πως “την έχει η εισαγγελέας στο σπίτι της για να την εξετάσει”, και να επανέλθουν αργότερα. Τελικώς βγήκε απόφαση να μπει στο αρχείο, με μικρό περιθώριο αντίδρασης (15 ημερών) μέσα στο οποίο πρέπει να λάβουν την ογκώδη δικογραφία χιλιάδων σελίδων, να την διαβάσουν και να αποφασίσουν αν θα υπάρξει άλλη ενέργεια, όπως δικαιούνται. Είναι προφανές πως η όλη διαδικασία αποστερεί στην ουσία την δυνατότητα κάθε περαιτέρω νομικής ενέργειας που οι ντόπιοι δικαιούνται.
Εν τέλει, όπως φαίνεται από την εισαγγελική απόφαση, η κυβέρνηση είχε δίκιο όταν έλεγε πως για την πυρκαγιά φταίει η “κλιματική κρίση”. Αυτά που καταμαρτυρούσαν όλοι ανεξαιρέτως οι ντόπιοι αποτελούν μαζικές φαντασιώσεις. Και φυσικά συνωμοσιολογίες!
Και μετά την πυρκαγιά, η “ανάπτυξη”
Αν και για τα έργα πρόληψης δεν υπήρχαν χρήματα ή χρόνος, αμέσως μετά την πυρκαγιά, για την υλοποίηση της λεγόμενης “ανασυγκρότησης” της Βόρειας Εύβοιας, διατέθηκαν τεράστια ποσά για διάφορες εργολαβίες. Και μην φανταστεί κανείς πως προτεραιότητα υπήρξε η αποζημίωση των πληγέντων και η αποκατάσταση του δάσους. Όχι. Οι πληγέντες δεν έχουν ακόμη αποζημιωθεί πλήρως, και φυσικά ούτε στο δάσος έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες, ούτε μέτρα πρόληψης λήφθηκαν για να μην αποτελειωθεί η περιοχή με μια νέα πυρκαγιά – αντιθέτως το πυροσβεστικό κλιμάκιο . Υπήρξε όμως φροντίδα για την άμεση προώθηση σχεδίων που έχουν να κάνουν με ραγδαίες αλλαγές χρήσης γης στη Βόρεια Εύβοια. Σχέδια που είχαν ήδη αποτυπωθεί στο χαρτί ακριβώς του περιορισμού της πυρκαγιάς και περιελάμβαναν: βιομηχανική ζώνη Α’ όχλησης στο Μαντούδι, κατάργηση γης υψηλής παραγωγικότητας, ανάπτυξη μεγάλων σύνθετων τουριστικών συγκροτημάτων στην παραλιακή ζώνη, ιχθυοκαλλιέργειες, data centers και αποθήκες εφοδιαστικής, ΑΠΕ, κλπ, . Αυτά βέβαια είναι σχετικώς γνωστά τόσο από το σχετικό ντοκιμαντέρ “Βόρεια Εύβοια, Το Σχέδιο”, (σε δύο μέρη – της πυρκαγιάς και μετά από αυτήν), όσο και από σχετική αρθρογραφία. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι πως, τα σχέδια αυτά ήρθαν να αποτυπωθούν με τον πιο επίσημο τρόπο με ένα νέο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) που συνέταξε ως δωρεά για την περιοχή το «ΔΙΑΖΩΜΑ» με πρόεδρο τον κ. Σταύρο Μπένο. Το ΕΠΣ αυτό μάλιστα του Δήμου Μαντουδίου-Λίμνης-Αγίας Άννας, τον Ιούλιο του 2025. Το πολεοδομικό αυτό σχέδιο προτάθηκε εξ αρχής, παρά το γεγονός ότι υπήρχε ήδη εκπονημένο πολεοδομικό σχέδιο στον Δήμο, ένα ήδη εγκεκριμένο και άλλα δύο υπό έγκριση. Γι’ αυτά τα δύο, που με μεθοδεύσεις και παραλείψεις οδηγήθηκαν σε μη θεσμοθέτηση, διεξάγεται ήδη προανακριτική εξέταση.
Εναντίον του ΕΠΣ αυτού έχουν προσφάτως προσφύγει τρεις σύλλογοι και δύο δημοτικοί σύμβουλοι στα διοικητικά δικαστήρια. Φαίνεται πως οι πολίτες αυτής της χώρας εξακολουθούν να στρέφονται προς την Δικαιοσύνη, παρά το ότι αυτή τους κλείνει συνεχώς την πόρτα.
