.jpg)
Ένα νέο μοντέλο δημόσιας υγείας, που χαρακτηρίζεται από μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση στην οποία κρίσιμης σημασίας είναι η συνεργασία διαφορετικών ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων των πολεοδόμων, με στόχο την παροχή στον σύγχρονο άνθρωπο πόλεων με βελτιωμένες υγειονομικές συνθήκες. Στην νέα αυτή προσέγγιση, η δημόσια υγεία εξασφαλίζεται όχι μόνο με τον εμβολιασμό των πληθυσμών, αλλά και μέσα από τον πολεοδομικό σχεδιασμό με κατευθυντήριες γραμμές να αποτελούν μεταξύ άλλων η κοινωνική δικαιοσύνη στην εξασφάλιση της υγείας για κάθε άνθρωπο ανεξαρτήτως κοινωνικής τάξης και ισχύος και η κατανόηση του ρόλου του αστικού περιβάλλοντος στην αποτροπή συνθηκών, που θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην εξάπλωση ασθενειών και στην διακινδύνευση της δημόσιας υγείας.
Το κίνημα των υγιών πόλεων επί της ουσίας αποτελεί μια στρατηγική πρωτοβουλία, που καθιερώθηκε κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας με στόχο να αποτελέσει το «όχημα» για τη εφαρμογή σε τοπικό επίπεδο της στρατηγικής του Οργανισμού για μια «Υγεία για Όλους». Βασίστηκε στις διαχρονικές, κλασικές ιδέες προαγωγής της υγείας της Χάρτας της Οτάβα. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη Χάρτα, για την προαγωγή της υγείας και για να φτάσει ένα άτομο ή/ και μια ομάδα σε μια κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας, θα πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίσει και να πραγματοποιήσει φιλοδοξίες, να ικανοποιήσει ανάγκες και να αλλάξει το περιβάλλον ή να μπορεί να ανταπεξέρχεται σε αυτό. Κατά συνέπεια, η υγεία γίνεται αντιληπτή ως πηγή για την καθημερινότητα και την καθημερινή ζωή και όχι σαν στόχος της ζωής. Η υγεία είναι μια θετική έννοια που δίνει έμφαση στους κοινωνικούς και προσωπικούς πόρους, καθώς και στις φυσικές ικανότητες. Επομένως, η προαγωγή της υγείας δεν είναι μόνο ευθύνη του τομέα υγείας, αλλά υπερβαίνει τον υγιεινό τρόπο ζωής στην ευημερία.
Από την άλλη, και λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πόλεις αποτελούν κινητήριες δυνάμεις για την οικονομική, κοινωνική και ατομική ανάπτυξη, στόχος της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας ήταν η υγεία να αποτελέσει μία από τις πρώτιστες παραμέτρους στην κοινωνική και πολιτική ατζέντα των σύγχρονων πόλεων, χρησιμοποιώντας την καινοτομία και την αλλαγή ως τα μέσα για την προώθηση της υγείας, της ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης (ισότητα των φύλων, αλληλεγγύη, κοινωνική ένταξη και καθολική πρόσβαση), καθώς και της βιώσιμης ανάπτυξης. Για την επίτευξη του στόχου αυτού αναγνωρίστηκε ότι κρίσιμο ρόλο διαδραματίζει η λήψη μέτρων και δράσεων σε τοπικό επίπεδο πόλεων. Τονίζεται επιπλέον ότι ο σχεδιασμός μιας υγιούς πόλης δεν θα πρέπει να είναι στατικός, αλλά αντίθετα θα πρέπει να βασίζεται σε αξίες, αρχές και πρακτικές που θα εξελίσσονται και θα μεταβάλλεται με βάση την αποκτηθείσα εμπειρία, νέες ιδέες και καινοτομίες, καθώς και λαμβάνοντας διαρκώς υπόψη τα εκάστοτε προβλήματα, αλλά και προοπτικές της εκάστοτε πόλης.
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας είχε σαν αποτέλεσμα στην σύγχρονη εποχή οι «υγιείς πόλεις» να εξελιχθούν σε ένα ισχυρό κίνημα, που ακμάζει σε παγκόσμιο επίπεδο, επηρεάζοντας τις πρακτικές του πολεοδομικού σχεδιασμού. Μάλιστα, οι βασικές έννοιες και ζητήματα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και να διευθετούνται για την προσέγγιση της υγιούς πόλης στο σήμερα, έχουν ως εξής: α) θεώρηση της υγείας ολοένα και περισσότερο ως βασικού δείκτη ανάπτυξης, β) συστήματα υγείας που παρέχουν καθολική κάλυψη, έχουν επίκεντρο τον ασθενή, συμβάλουν στην προαγωγή και πρόληψη της υγείας, χαρακτηρίζονται από ισχυρές τοπικές υποδομές δημόσιας υγείας και αντιμετωπίζουν τις προγενέστερες αιτίες της κακής υγείας, γ) προσεγγίσεις με βάση τον πληθυσμό, δ) προσεγγίσεις ολόκληρης της (τοπικής) διακυβέρνησης, ολόκληρης της κοινωνίας και συμπερίληψη της υγείας σε όλες τις πολιτικές, ε) συστηματική αντιμετώπιση κοινωνικών καθοριστικών παραγόντων υγείας και ανισοτήτων, στ) προσέγγιση συνολικής πορείας ζωής και ανθεκτικότητα της κοινότητας, ζ) προαγωγή της υγείας σε περιβάλλοντα και προώθηση της παιδείας υγείας σε άτομα, κοινότητες και οργανισμούς, η) συστηματική μέτρηση και παρακολούθηση της υγείας του πληθυσμού καθώς και των κοινωνικών, περιβαλλοντικών και συνθηκών διαβίωσης στην πόλη και θ) απόδοση προσοχής στις ανάγκες υγείας των παιδιών, των νέων, των ηλικιωμένων, των μεταναστών και των ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες φτώχειας και στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Οι ποιότητες που χαρακτηρίζουν μια υγιή πόλη είναι: α) ένα καθαρό, ασφαλές περιβάλλον υψηλής ποιότητας, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής στέγασης, β) ένα σταθερό οικοσύστημα, γ) μια ισχυρή, αμοιβαία υποστηρικτική και μη εκμεταλλευόμενη κοινότητα, δ) μεγάλη συμμετοχή του κοινού και έλεγχος σε αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή, την υγεία και την ευημερία, ε) παροχή βασικών αναγκών (τροφή, νερό, στέγη, εισόδημα, ασφάλεια και εργασία) για όλους τους ανθρώπους, στ) πρόσβαση σε ένα ευρύ φάσμα εμπειριών και πόρων με δυνατότητα πολλαπλών επαφών, αλληλεπίδρασης και επικοινωνίας, ζ) μια ποικιλόμορφη, ζωτικής σημασίας και καινοτόμος οικονομία, η) ενθάρρυνση των συνδέσεων με το παρελθόν, με την ποικίλη πολιτιστική και βιολογική κληρονομιά και με άλλες ομάδες και άτομα, θ) μια μορφή πόλης που είναι συμβατή και ενισχύει τα προηγούμενα χαρακτηριστικά και ι) ένα βέλτιστο επίπεδο κατάλληλων δημόσιων υπηρεσιών υγείας και φροντίδας προσιτών σε όλους και κ) υψηλή κατάσταση υγείας (υψηλή θετική κατάσταση υγείας και χαμηλή κατάσταση ασθένειας).
Τα βασικά στοιχεία, που θα έπρεπε να λάβει υπόψη ο πολεοδομικός σχεδιασμός για τις υγιείς πόλεις, είχαν και έχουν τα εξής: α) αγαθά και υπηρεσίες: πρόσβαση σε τρόφιμα, αγαθά λιανικής πώλησης, διαμετακόμιση, παιδική φροντίδα και εγκαταστάσεις υγείας, β) στεγαστική επάρκεια: προσιτή, επαρκής και σταθερή στέγαση, γ) υγιής οικονομία: ποικίλες και ολοκληρωμένες επιχειρήσεις που παρέχουν ουσιαστικές, ασφαλείς θέσεις εργασίας, που εξασφαλίζουν επαρκείς συνθήκες διαβίωσης, δ) δημόσιες υποδομές: πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας δρόμους, πεζοδρόμια, σχολεία, βιβλιοθήκες, πάρκα και εγκαταστάσεις αναψυχής, ε) ασφάλεια και προστασία: προστασία από το έγκλημα, σωματικούς τραυματισμούς και φυσικούς κινδύνους, στ) Κοινωνική συνοχή: συνεκτικές και υποστηρικτικές σχέσεις μεταξύ φίλων, γειτόνων και συναδέλφων, ζ) κοινωνική ισότητα: οικονομική και εθνική ποικιλομορφία και δίκαιη κατανομή των δημόσιων πόρων και ευκαιριών και η) περιβαλλοντική διαχείριση: αειφόρος χρήση και διαχείριση περιβαλλοντικών πόρων.
Όπως φαίνεται από όλα τα παραπάνω, το κίνημα των υγιών πόλεων σε αντίθεση με τα μοντέλα πόλεων, που στόχευαν να θέσουν στο επίκεντρό τους και την υγεία, δεν προσφέρει συγκεκριμένες λύσεις, μέτρα ή παρεμβάσεις πολεοδομικού σχεδιασμού για την υγεία. Αντίθετα, ορίζοντας βασικές έννοιες και ζητήματα, ποιότητες, τομείς δράσεις και βασικά στοιχεία για την ανάπτυξη υγιών πόλεων, παρέχει στις ίδιες τις πόλεις κατευθυντήριες γραμμές, ώστε να μπορέσουν οι ίδιες με ευελιξία να εφαρμόσουν τις κατάλληλες και εξειδικευμένες σε τοπικό επίπεδο δράσεις και μέτρα με εργαλεία την καινοτομία, τη διεπιστημονικότητα και τη συνεργασία τοπικών φορέων, αρχών και της ίδιας της κοινότητας των πολιτών τους. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει μια σημαντική εξέλιξη στον πολεοδομικό σχεδιασμό για την υγεία, αφού πλέον μοιάζει να αναγνωρίζεται ότι δεν υπάρχουν λύσεις που να αφορούν το σύνολο των πόλεων ανά τον κόσμο, αλλά αντίθετα απαιτούνται εξειδικευμένες λύσεις, που θα αναφέρονται συγκεκριμένα στα προβλήματα και τις ευκαιρίες που χαρακτηρίζουν την κάθε πόλη ξεχωριστά.
