.jpg)
|Αφιέρωμα Υγεία 2026|
Ο Δημήτριος Γεροντίτης, Καρδιολόγος Αρρυθμιολόγος Επεμβατικός Ηλεκτροφυσιολόγος, αρθρογραφεί στο ghettomagazine.gr για την λιποθυμία, το πότε είναι αθώα και πότε χρειάζεται επείγουσα προσοχή.
Κατανόηση της συγκοπής
Η συγκοπή είναι ο ιατρικός όρος για μια σύντομη, αιφνίδια απώλεια συνείδησης που προκαλείται από παροδική μείωση της αιμάτωσης του εγκεφάλου. Οι περισσότεροι άνθρωποι την περιγράφουν ως «λιποθυμία» ή «ότι έχασαν τις αισθήσεις τους». Ένα συγκοπτικό επεισόδιο ξεκινά γρήγορα, διαρκεί λίγο και ακολουθείται από αυτόματη ανάκτηση των αισθήσεων. Με απλά λόγια, για πολύ λίγο χρόνο ο εγκέφαλος λαμβάνει λιγότερο αίμα από όσο χρειάζεται και στη συνέχεια η φυσιολογική κυκλοφορία επανέρχεται. Αυτό μπορεί να ακούγεται ανησυχητικό, ωστόσο σε κάθε επεισόδιο δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο επικίνδυνο καρδιολογικό πρόβλημα. Παρ’ όλα αυτά, η συγκοπή δεν πρέπει ποτέ να υποτιμάται και απαιτεί σωστή ιατρική αξιολόγηση.
Γιατί οι άνθρωποι λιποθυμούν
Η συγκοπή δεν είναι νόσος από μόνη της· είναι σύμπτωμα με διάφορες πιθανές αιτίες. Σε γενικές γραμμές, ταξινομείται σε τρεις βασικές κατηγορίες: την αντανακλαστική συγκοπή, τη συγκοπή λόγω πτώσης της αρτηριακής πίεσης κατά την ορθοστασία και την καρδιακή συγκοπή. Η αντανακλαστική συγκοπή περιλαμβάνει και τον πολύ συχνό βαγοτονικό τύπο (κοινή λιποθυμία), στον οποίο ο οργανισμός αντιδρά υπερβολικά σε εκλυτικούς παράγοντες όπως ο πόνος, η έντονη συναισθηματική φόρτιση, η ζέστη, η αφυδάτωση ή η παρατεταμένη ορθοστασία. Μια άλλη σημαντική κατηγορία είναι η ορθοστατική συγκοπή, η οποία συμβαίνει όταν η αρτηριακή πίεση πέφτει μετά την έγερση. Η τρίτη κατηγορία, η καρδιακή συγκοπή, είναι εκείνη που είναι περισσότερο ανησυχητική, επειδή μπορεί να σχετίζεται με διαταραχή του καρδιακού ρυθμού ή με δομική καρδιοπάθεια. Σε αντίθεση με τη βαγοτονική συγκοπή, η καρδιακή συγκοπή είναι συχνότερα συνδεδεμένη με υψηλότερο κλινικό κίνδυνο και γι’ αυτό απαιτεί πιο άμεση και στοχευμένη διερεύνηση.
Η συχνότερη μορφή: βαγοτονική συγκοπή
Το ενθαρρυντικό είναι ότι η βαγοτονική συγκοπή (κοινή λιποθυμία) αποτελεί την πιο συχνή αιτία λιποθυμίας στον γενικό πληθυσμό. Συχνά εμφανίζεται σε κατά τα άλλα υγιή άτομα και συνήθως προηγείται από πρόδρομα (προειδοποιητικά) συμπτώματα, όπως ναυτία, εφίδρωση, αίσθημα θερμότητας/ζέστης, θολή όραση, ζάλη ή μια γενική αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά». Αυτά τα προειδοποιητικά σημεία είναι σημαντικά, επειδή μπορούν να δώσουν στο άτομο αρκετό χρόνο ώστε να καθίσει ή να ξαπλώσει και να αποφύγει έναν τραυματισμό. Τυπικοί εκλυτικοί παράγοντες είναι η πολύωρη ορθοστασία, η παραμονή σε ζεστό περιβάλλον, η θέα αίματος, η αιμοληψία, ο έντονος πόνος ή μια έντονα στρεσογόνος συναισθηματική κατάσταση. Στην βαγοτονική συγκοπή, το αυτόνομο νευρικό σύστημα «δυσλειτουργεί» παροδικά. Τα αγγεία μπορεί να διασταλούν, ο καρδιακός ρυθμός μπορεί να επιβραδυνθεί, ή να συμβούν και τα δύο μαζί. Το αποτέλεσμα είναι μια παροδική πτώση της αρτηριακής πίεσης και μειωμένη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο.
Πότε η συγκοπή μπορεί να υποδηλώνει καρδιακό πρόβλημα
Παρ’ όλα αυτά δεν είναι όλες οι λιποθυμίες αθώες. Η καρδιακή συγκοπή μπορεί να οφείλεται σε επικίνδυνες διαταραχές του ρυθμού, όπως πολύ αργός ή πολύ γρήγορος καρδιακός ρυθμός, ή σε παθήσεις που εμποδίζουν τη ροή του αίματος από την καρδιά. Ορισμένα χαρακτηριστικά αυξάνουν την ανησυχία: λιποθυμία κατά την άσκηση, λιποθυμία σε ύπτια θέση, λιποθυμία χωρίς προειδοποίηση ή λιποθυμία που συνοδεύεται από αίσθημα παλμών, θωρακικό άλγος ή σε έδαφος γνωστής καρδιοπάθειας. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου καρδιακού θανάτου. Αυτά τα στοιχεία δεν αποδεικνύουν από μόνα τους μια σοβαρή διάγνωση, αλλά αυξάνουν την ανάγκη για άμεση ιατρική εκτίμηση, επειδή συσχετίζονται περισσότερο με αρρυθμιολογικά ή δομικά καρδιακά αίτια. Η καρδιακή συγκοπή εμφανίζεται πιο αιφνίδια, με ελάχιστα ή και καθόλου πρόδρομα συμπτώματα, στοιχείο που αυξάνει ακόμη περισσότερο την κλινική υποψία.
Η αρχική αξιολόγηση είναι καθοριστική
Η διάγνωση και διερεύνηση της συγκοπής ξεκινά με προσεκτική λήψη ιστορικού. Το λεπτομερές ιστορικό, η κλινική εξέταση, η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης σε ύπτια και όρθια θέση και το ηλεκτροκαρδιογράφημα 12 απαγωγών αποτελούν τη βάση της εκτίμησης. Σε πολλές περιπτώσεις, αυτά τα πρώτα βήματα ήδη κατευθύνουν έντονα προς την αιτία. Ο καρδιολόγος θέλει να γνωρίζει ακριβώς τι συνέβη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το επεισόδιο: Υπήρχε ορθοστασία, άσκηση, φόβος, ζέστη, αφυδάτωση ή πόνος; Υπήρχαν προειδοποιητικά συμπτώματα; Πόσο διήρκεσε η απώλεια συνείδησης; Ήταν η ανάκτηση των αισθήσεων άμεση; Ποια φάρμακα λαμβάνει το άτομο; Υπάρχει ιστορικό καρδιοπάθειας; Αυτή η προσεκτική κλινική προσέγγιση είναι συχνά πιο χρήσιμη από την τυχαία παραγγελία πολλών εξετάσεων. Όταν, όμως, υπάρχουν στοιχεία που εγείρουν υποψία καρδιακής συγκοπής, η διερεύνηση στρέφεται πρωτίστως στον αποκλεισμό αρρυθμίας ή υποκείμενης δομικής καρδιοπάθειας.
Εξετάσεις: χρήσιμες όταν είναι στοχευμένες, όχι ως ρουτίνα
Πολλοί ασθενείς εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι ο εκτεταμένος εργαστηριακός έλεγχος δεν είναι αυτόματα χρήσιμος σε κάθε επεισόδιο λιποθυμίας. Οι τεκμηριωμένες κατευθυντήριες οδηγίες επισημαίνουν ότι οι γενικές, μη στοχευμένες εργαστηριακές εξετάσεις συνήθως δεν προσφέρουν ουσιαστικό όφελος, εκτός αν το ιστορικό ή η κλινική εξέταση υποδηλώνουν κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα. Οι επιπλέον εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με την πιθανότερη αιτία. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν υπερηχογράφημα καρδιάς για την εκτίμηση της δομής της καρδιάς, καταγραφή καρδιακού ρυθμού (Holter) για την ανίχνευση παροδικής αρρυθμίας ή δοκιμασία ανάκλισης όταν υπάρχει υποψία αντανακλαστικής συγκοπής ή ορθοστατικής υπότασης. Η δοκιμασία αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς μπορεί να αναπαράγει τα συμπτώματα και να βοηθήσει τον ασθενή να αναγνωρίσει τα προειδοποιητικά σημεία των τυπικών του επεισοδίων. Επίσης, είναι χρήσιμη σε επαναλαμβανόμενα επεισόδια για τη διαλεύκανση του μηχανισμού της βαγοτονικής συγκοπής και κατά συνέπεια στοχευμένη αντιμετώπιση της. Αντίθετα, όταν υπάρχει υποψία καρδιακής συγκοπής, μπορεί να χρειαστεί πιο εξειδικευμένος έλεγχος, όπως παρατεταμένη παρακολούθηση ρυθμού, εμφυτεύσιμος καταγραφέας ρυθμού ή περαιτέρω απεικονιστικός και αρρυθμιολογικός έλεγχος, ανάλογα με τα ευρήματα.
Πότε πρέπει να αναζητηθεί επείγουσα ιατρική φροντίδα
Κάθε άτομο που παρουσιάζει λιποθυμία για πρώτη φορά πρέπει να αξιολογείται ιατρικά, αλλά ορισμένες καταστάσεις απαιτούν πιο άμεση αντιμετώπιση. Απαιτείται επείγουσα εκτίμηση όταν η συγκοπή συμβαίνει κατά την άσκηση, σε ύπτια θέση, χωρίς προειδοποίηση, μετά από θωρακικό άλγος ή αίσθημα παλμών ή σε άτομο με γνωστή καρδιοπάθεια. Επείγουσα φροντίδα χρειάζεται επίσης όταν υπάρχει σοβαρός τραυματισμός, δύσπνοια, νευρολογικά συμπτώματα ή επανειλημμένα επεισόδια μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, βασικός στόχος είναι να αποκλειστεί έγκαιρα ένα σοβαρό αρρυθμιολογικό ή δομικό καρδιακό αίτιο.
Πώς μπορούν οι ασθενείς να μειώσουν τα μελλοντικά επεισόδια
Για πολλούς ανθρώπους με βαγοτονική συγκοπή, η αντιμετώπιση ξεκινά από την ενημέρωση. Η αναγνώριση των εκλυτικών παραγόντων, η καλή ενυδάτωση, η αποφυγή παρατεταμένης ορθοστασίας και η αναγνώριση των προειδοποιητικών συμπτωμάτων μπορούν να μειώσουν σημαντικά την πιθανότητα υποτροπής. Οι χειρισμοί αύξησης της φλεβικής επιστροφής — όπως το σταύρωμα των ποδιών, η έντονη σύσπαση των μυών των κάτω άκρων — μπορεί να βοηθήσουν στην αποτροπή του επεισοδίου όταν εφαρμοστούν στην προδρομική φάση. Ορισμένοι ασθενείς ωφελούνται από αυξημένη πρόσληψη υγρών και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ο ιατρός μπορεί να συστήσει φαρμακευτική αγωγή όπως φθοριοϋδροκορτιζόνη ή μιδοδρίνη. Μόνο σπάνια, και συνήθως σε πολύ συγκεκριμένα επιλεγμένους ασθενείς, η θεραπεία περιλαμβάνει βηματοδότη ή εξειδικευμένη επέμβαση κατάλυσης. Στην καρδιακή συγκοπή, όμως, η αντιμετώπιση είναι διαφορετική και στοχεύει στο υποκείμενο αίτιο: μπορεί να περιλαμβάνει θεραπεία της αρρυθμίας, αντιμετώπιση της δομικής καρδιοπάθειας, εμφύτευση βηματοδότη ή απινιδωτή, ή και ηλεκτροφυσιολογική μελέτη αν ενδείκνυται.
Το βασικό μήνυμα
Η συγκοπή (λιποθυμία) είναι συχνή και, σε αρκετές περιπτώσεις, έχει καλοήθη αιτιολογία. Ωστόσο, πρέπει να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα και όχι να αγνοείται. Το βασικό ερώτημα δεν είναι απλώς «λιποθύμησε ο ασθενής;» αλλά «γιατί λιποθύμησε;». Μια συστηματική ιατρική αξιολόγηση μπορεί συνήθως να διαχωρίσει ένα συχνό βαγοτονικό επεισόδιο από ένα δυνητικά επικίνδυνο αρρυθμικό ή δομικό αίτιο. Δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή σε επεισόδια που σχετίζονται με άσκηση, έλλειψη προειδοποιητικών συμπτωμάτων, αίσθημα παλμών ή γνωστή καρδιοπάθεια. Η προσεκτική ιατρική εκτίμηση είναι ο ασφαλέστερος δρόμος προς τη σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση.
Βιογραφικό Ιατρού
Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια μετέβη στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ολοκλήρωσε την ειδικότητα της Καρδιολογίας με εξειδίκευση στην Επεμβατική Ηλεκτροφυσιολογία και τις Καρδιακές Συσκευές, μέσω του επίσημου προγράμματος ειδικότητας Καρδιολογίας (CCT) στα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Southampton, Portsmouth και Dorset.
Πραγματοποίησε επιπλέον εξειδίκευση στο Bristol Heart Institute, όπου εκπαιδεύτηκε περαιτέρω στην κατάλυση σύνθετων καρδιακών αρρυθμιών και στην εμφύτευση καρδιακών συσκευών, όπως βηματοδότες και απινιδωτές.
Διαθέτει 14ετή κλινική εμπειρία στο Εθνικό Σύστημα Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου, με πλούσια εμπειρία στην επεμβατική αντιμετώπιση αρρυθμιών και στη διαχείριση του πλήρους φάσματος καρδιολογικών παθήσεων.
Είναι Διαπιστευμένος Ειδικός στην επεμβατική αντιμετώπιση αρρυθμιών και στην εμφύτευση καρδιακών συσκευών από την Ευρωπαϊκή Αρρυθμιολογική Εταιρεία και ενεργό μέλος του Βασιλικού Κολλεγίου Ιατρών του Ηνωμένου Βασιλείου.
Παράλληλα, έχει έντονη ερευνητική και διδακτική δραστηριότητα, με συμμετοχή σε κλινικές μελέτες και δημοσιεύσεις σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά υψηλού κύρους στους τομείς της Καρδιολογίας και της Ηλεκτροφυσιολογίας.
Δρ. Δημήτριος Γεροντίτης MD, MRCP (UK) Καρδιολόγος – Αρρυθμιολόγος, Επεμβατικός Ηλεκτροφυσιολόγος
Τσιριγώτη 9, Χαλκίδα – Τηλ. 694 702 4126
Facebook: Γεροντίτης Δημήτριος MD, MRCP Καρδιολόγος – Επεμβατικός Αρρυθμιολόγος – Instagram: dr.gerontitis
